Cơ chế bảo hiểm y tế

1. Tổng quan cơ bản về hệ thống (Bảo hiểm toàn dân là gì)

Nhật Bản áp dụng "Chế độ bảo hiểm toàn dân", theo đó tất cả người cư trú tại Nhật Bản (bao gồm người nước ngoài có tư cách lưu trú nhất định) có nghĩa vụ pháp lý phải tham gia một trong các loại bảo hiểm y tế công cộng. Nhờ đó, người tham gia có thể nhận được dịch vụ y tế với chất lượng như nhau tại bất kỳ cơ sở y tế nào trên toàn quốc, chỉ với một phần chi phí tự chi trả.

2. 2 loại bảo hiểm y tế công cộng (Bảo hiểm xã hội và Bảo hiểm y tế quốc dân)

Bảo hiểm y tế công cộng dành cho người nước ngoài sống tại Nhật được phân loại thành 2 loại chính dựa trên hình thức làm việc và tình trạng cư trú:

• Bảo hiểm y tế (Bảo hiểm xã hội): Dành cho nhân viên công ty (nhân viên chính thức) và nhân viên bán thời gian đáp ứng điều kiện nhất định, tham gia thông qua nơi làm việc. Về phương thức nộp thuế cư trú, vui lòng tham khảo Sự khác biệt giữa thuế cư trú khấu trừ qua lương và tự nộp.
• Bảo hiểm y tế quốc dân: Dành cho du học sinh, chủ doanh nghiệp cá thể, freelancer, người không có việc làm và tất cả những người không thuộc đối tượng bảo hiểm xã hội. Do từng tỉnh và thành phố quản lý.

3. Đối tượng và nghĩa vụ tham gia

• Đối tượng: Người có thời hạn lưu trú trên 3 tháng khi nhập cảnh. Ngay cả khi thời hạn lưu trú dưới 3 tháng, nếu thực tế dự kiến lưu trú trên 3 tháng thì vẫn là đối tượng.
• Phát sinh nghĩa vụ tham gia: Nghĩa vụ tham gia phát sinh kể từ ngày nhập cảnh hoặc ngày mất bảo hiểm xã hội (ngày nghỉ việc). Về thủ tục đăng ký nhập cảnh, vui lòng xem Đăng ký người nước ngoài & Kiến thức cơ bản về Thẻ lưu trú.

4. Tỷ lệ tự chi trả chi phí y tế và các trường hợp không áp dụng

Khi xuất trình thẻ bảo hiểm tại quầy bệnh viện, bạn không phải trả toàn bộ chi phí y tế mà chỉ trả "tỷ lệ tự chi trả" theo độ tuổi:

• Nguyên tắc tỷ lệ tự chi trả:
  • Trẻ dưới 6 tuổi (trước tuổi đi học): 20%
  • Học sinh tiểu học đến 69 tuổi: 30%
  • 70-74 tuổi: 20%
  • 75 tuổi trở lên: 10%
• Các trường hợp không áp dụng bảo hiểm: Khám sức khỏe tổng quát, tiêm chủng, mang thai và sinh con bình thường, phẫu thuật thẩm mỹ, chỉnh nha...

5. Quy trình thủ tục cơ bản và giấy tờ cần thiết

Địa điểm làm thủ tục khác nhau tùy theo loại bảo hiểm:

Loại bảo hiểm	Nơi làm thủ tục	Thời hạn & Giấy tờ cần thiết
Bảo hiểm xã hội	Nơi làm việc (công ty)	Công ty làm thủ tục thay. Cần cung cấp số Nenkin cơ bản và My Number.
Bảo hiểm y tế quốc dân	Phường/xã nơi cư trú	Trong vòng 14 ngày kể từ ngày nhập cảnh hoặc nghỉ việc, mang theo Thẻ lưu trú và Hộ chiếu. Về thủ tục chuyển nhà, vui lòng xem Hướng dẫn thủ tục chuyển nhà tại Nhật Bản.

6. Phương pháp tính phí bảo hiểm và cách thanh toán

• Phí bảo hiểm xã hội: Tính dựa trên mức lương tiêu chuẩn hàng tháng, công ty và nhân viên chịu một nửa. Được trừ tự động từ tiền lương hàng tháng. Về thủ tục hợp đồng tại nơi làm việc, vui lòng xem Hợp đồng & thủ tục cá nhân.
• Phí bảo hiểm y tế quốc dân: Tính dựa trên thu nhập năm trước tại Nhật và số người trong hộ gia đình, do từng phường/xã tính riêng. Người tham gia tự chịu toàn bộ. Thanh toán bằng phiếu nộp tiền tại cửa hàng tiện lợi hoặc ngân hàng, hoặc bằng chuyển khoản.

7. Sự khác biệt về chế độ phụ thuộc gia đình

• Bảo hiểm xã hội (có chế độ phụ thuộc): Có thể thêm vợ/chồng và con đáp ứng tiêu chuẩn thu nhập (thường dưới 1,3 triệu yên/năm) vào "người phụ thuộc". Dù có thêm bao nhiêu người, phí bảo hiểm không thay đổi.
• Bảo hiểm y tế quốc dân (không có chế độ phụ thuộc): Không có khái niệm phụ thuộc, phí bảo hiểm được cộng thêm theo số lượng người tham gia. Ngay cả trẻ sơ sinh hoặc vợ/chồng không có thu nhập cũng phát sinh phí.

8. Lưu ý dễ nhầm lẫn dành cho người nước ngoài

• "Đã mua bảo hiểm du lịch nước ngoài nên không cần" là sai lầm: Ngay cả khi đã tham gia bảo hiểm y tế tư nhân ở nước ngoài, nghĩa vụ tham gia bảo hiểm y tế công cộng Nhật Bản không được miễn trừ. Bắt buộc phải tham gia theo luật.
• "Không đi bệnh viện nên không đóng phí" là không được: Bảo hiểm y tế công cộng là cơ chế tương trợ xã hội. Dù có sử dụng bệnh viện hay không, vẫn có nghĩa vụ đóng phí bảo hiểm hàng tháng.

9. Rủi ro khi chậm đóng phí và ảnh hưởng đến tư cách lưu trú

• Truy thu ngược: Nếu thủ tục tham gia bị chậm, có thể bị truy thu phí tối đa 2 năm.
• Tự chi trả toàn bộ chi phí y tế: Nếu chậm đóng phí kéo dài, thẻ bảo hiểm có thể bị rút ngắn thời hạn hoặc bị thu hồi, thay vào đó là "Giấy chứng nhận tư cách". Khi đó, tại quầy bệnh viện bạn phải tạm thời trả 100% chi phí y tế. Về phương thức thanh toán, vui lòng tham khảo Phương thức thanh toán tại cửa hàng tiện lợi.
• Tịch thu tài sản và ảnh hưởng đến tư cách lưu trú: Nếu bỏ qua nhắc nhở, tài sản có thể bị tịch thu. Việc chậm đóng phí bảo hiểm là yếu tố bất lợi trong xét duyệt Vĩnh trú và gia hạn lưu trú.

10. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

11. Nguồn thông tin & Cơ quan liên quan

Vui lòng xác nhận tại các cơ quan sau để biết thông tin chi tiết:

• Phường/xã nơi cư trú (quầy phụ trách Bảo hiểm y tế quốc dân)
• Bộ phận nhân sự nơi làm việc (trường hợp Bảo hiểm xã hội)
• Hiệp hội Bảo hiểm Y tế Toàn quốc (Kenpo) hoặc các hiệp hội bảo hiểm y tế khác
• Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản